استاد حسن فتحی کارگردان عشق و عرفان

  یادداشتی بر دومین اکران مستند حسن فتحی در سینما آزادی

وقتي امروز ساعت ۵:۳۰ وارد سينما آزادي شدم موج جمعيت و شلوغي در ورودي كلافه‌ام كرد. در ميان جمعيت چشمم به اليكا و هليا دختران نادر ابراهيمي خورد و خوشحال از اين كه اكران فيلم «سفر ناتمام» به هر دليلي لغو نشده به سمت سالن سوم شرقي حركت كردم. به در ورودي سالن كه رسيدم صحنه‌اي كه ديدم شگفت زده‌ام كرد. جمعيت موج مي‌زد و نگراني همه از آن بود كه سالن گنجايش نداشته باشد. آن لحظه نمي‌دانستم حضور اين جمعيت به علت رايگان بودن فيلم است يا نه، واقعا هواداران نادر ابراهيمي‌اند كه چنين مشتاقانه به ديدار او آمده‌اند.
رأس ساعت ۶ در سالن گشوده شد. من كه تقريباً در جلو صف بودم حتم داشتم كه مشكل جا نخواهم داشت. اما زهي خيال باطل! كه سالن بسيار كوچكتر از آن بود كه مي‌پنداشتم و به زحمت توانستم در رديف آخر جايي پيدا كنم. اما فكر مي‌كنم تعداد ايستاده‌ها بيشتر از نشسته‌ها بود و بسياري نيز پشت در سالن مانده بودند. فرزانه منصوري، همسر نادر، نيز ايستاده بود تا آن كه كسي در رديف جلو جايي براي ايشان باز كرد.
احساس خوبي داشتم چون كم كم مي‌ديدم كه تماشاگران از دوستداران نادرند و در تاريكي سالن صداي اشك و آه بسياري از آنها را مي‌شنيدم. در ميان جمعيت هنرمندان و منتقداني همچون كيومرث پوراحمد، شكور لطفي، اكبر عالمي... نيز به چشم مي‌خوردند.
مستند «سفر ناتمام» ساخته حسن فتحي، حالا پس از سه سال كه از سفر ابدي نادر ابراهيمي مي‌گذرد توانست بسياري از ناگفته‌هاي زندگي و انديشه اين نويسنده را به تصوير بكشد. خوشبختانه بسياري از حرفهايي كه از دوستان و همكاران نادر در فيلم گفته شد پيش از اين جايي گفته نشده بود.

حسن فتحي در اين مستند بخوبي توانسته بود به همه جنبه‌هاي زندگي نادر بپردازد و گريزهايش از هر نكته به نكته‌اي ديگر بسيار خوب بود. او از دوستان، همكاران، شاگردان و حتي خوانندگان آثار نادر براي شناختن او استفاده كرده بود. فتحي بخوبي با گفتگو با همه كساني كه به نوعي با نادر ابراهيمي در ارتباط بوده‌اند - همچون احمدرضا احمدي، شكور لطفي، پدرام اكبري، ابراهيم حاتمي‌كيا، كيومرث پوراحمد، اكبر زنجانپور، اكبر عالمي، محمد نوري، ناصر تقوايي و ...- توانسته بود يك عمر فعاليت نادر در نويسندگي براي كودكان؛ فيلمسازي، موسيقي، كوه‌نوردي‌ها، فعاليتهاي سياسي پيش از انقلاب، زندان رفتن‌ها، ايران دوستي، خاطرات جبهه و جنگ و نيز از جفاهايي كه در اين مدت به او شده و ... را به تصوير بكشد.

موسيقي خوب فيلم و روايت «بهناز جعفري» در سفر به ساحل چمخاله – جايي كه نقش اصلي داستان بار ديگر شهري كه دوست مي‌داشتم در آنجا حضور داشته- و نيز ديدار با معاون شوراي شهر گرگان مبني بر انتقال پيكر نادر ابراهيمي براي دفن در ناهارخوران گرگان، نيز در تأثيرگذاري فيلم نقش زيادي داشت.

در اين مستند بيش از گذشته صحنه‌ها و پشت صحنه‌هايي از دو اثر به ياد ماندني «آتش بدون دود» و «سفرهاي دور و دراز هامي و كامي در وطن» مي بينينم و سخن‌هاي بيشتري از تلاش ابراهيمي براي ساخت اين دو مجموعه مي‌شنويم.

پس از پايان فيلم، پدرام اكبري از تماشگراني كه ايستاده فيلم را ديدند تشكر و عذرخواهي كرد و همسر نادر، فرزانه منصوري، نيز از مردم و حسن فتحي تشكر و دسته گلي به پاس قدرداني به او تقديم كرد. همچنين او اعلام كرد كه از امسال مراسم يادبود نادر هر سال در روز تولد او ۱۴ فروردين برگزار خواهد شد نه در روز درگذشتش.

حسن فتحي نيز چند كلامي از ساخت فيلمش سخن گفت و از نادر ياد كرد و نكته جالبي كه اضافه كرد آن بود كه چندي پيش در جمعي از جوانان آرزو كرده كه همه آنان همسري همچون نادر ابراهيمي داشته باشند!!

***

ساخت فيلم درباره زندگي و شخصيت بي‌نظير نادر ابراهيمي، با آن ايمان و اعتقاد استوار و زندگي پربار اخلاقگرايانه‌ي جاودان، مي‌تواند او را ماندگار سازد؛ اما آنچه هنوز درباره نادر گفتن را دچار كاستي كرده، آن است كه بيشتر منتقدان فراموش كرده‌اند كه بايد به جاي پرداختن صرف به زندگي، شخصيت و ويژگي‌هاي اخلاقي نادر و مدام از فعاليتهاي ادبي هنري او گفتن، كمي عالمانه به آثار ادبي او پرداخته شود.

گستره نقد، تحليل و بررسي آثار نادر ابراهيمي در حيطه داستان، نمايشنامه، فيلمنامه و ادبيات كودك هنوز كاستي‌هاي زيادي  دارد. من فكر مي‌كنم چنانكه بايد و شايد حق نادر ابراهيمي درباره نقش و جايگاه او در ادبيات داستاني معاصر ادا نشده است. نادر در زمينه داستان‌نويسي و بويژه در ابداع ساختار‌هاي جديد و شگردهاي روايي در داستان‌، حرفهاي بيشماري دارد كه بدان پرداخته نشده است. او در توجه به زبان فارسي و نثر داستاني از جمله نويسندگان پيشرو و تأثيرگذار در نسل بعد از خود است.

اما به هر صورت امروز استقبال بي‌نظير تماشگران بار ديگر ثابت كرد كه اگرچه جامعه ادبي ايران چنان كه بايد و شايد قدر و ارزش اين نويسنده بزرگ را ندانسته اما هنوز هستند كساني كه ياد او را زنده نگاه دارند. و من فكر مي‌كنم در ميان نويسندگان ايراني از هيچكس پس از مرگ چنين قدرداني نشده است كه در اين سه سال دوستداران نادر ياد او را پاس داشتند و اين البته به معناي آن نيست كه ما جماعت ايراني، زنده‌كش مرده پرستيم؛ چه به گفته خود نادر هيچكس جمله‌ي كسي را ناتمام نمي‌بُرد و مي‌گذارد او نقطه را پايان جمله بگذارد و بعد برايش دست مي‌زند و مرگ هم نقطه پايان جمله زندگي است.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پ.ن: قابل توجه دوستداران نادر: اين فيلم به دليل استقبال بي‌نظير، چهارشنبه هفته آينده در همين سانس (۶-۸) دوباره اكران خواهد شد.

منبع: وبلاگ گل رنج‌های بودن و مجله ی فرهنگی هنری گل آقا 

تاريخ : چهارشنبه ۲۴ فروردين ۱۳۹۰