سی نت:   سهیلا قوسی: حسن فتحی پس از "پهلوانان نمی میرند" در پشت دوربین " روشن تر از خاموشی" ایستاد تا برای نخستین بار دکوپاژ را نیز در کنار هدایت هنری فضا و بازیگرانش تجربه کند.

"روشن تر از خاموشی" که در سال های پایانی دهه 70 در مرکز سیمافیلم تولید شد ، شرح حالی بود بر زوایای پیدا و پنهان زندگی فیلسوف بزرگ جهان اسلام محمد بن ابراهيم قوامي شيرازي ملقب به صدر المتالهين يا ملاصدرا صاحب کتاب " اسفار اربعه" که پس از گذشت بیش از 500 سال از زمان تالیف هنوز هم به عنوان مرجعی معتبر ابزار تدریس اساتید فلسفه در دانشگاه های سراسر جهان است.

حسن فتحی علاوه بر اینکه نویسنده ای متبحر و فیلمسازی صاحب تفکر و سبک است پژوهشگری قهار در حوزه تاریخ ، روانشناسی و ادبیات عامه است چنان که در میان جامعه فیلمسازان سینما و تلویزیون اندکند کسانی که همچون فتحی با پشتوانه غنی وپر باری از تحقیقات گسترده به خلق اثر هنری بپردازند.

انتخاب نابغه بزرگی چون "صدرالمتالهین" برای ساخت یک مجموعه عظیم تاریخی قطعا آزمون و خطایی بزرگ برای فتحی محسوب می شد که خوشبختانه وی با تکیه بر دانش دراماتیک خود به خوبی از پس این مهم بر آمد.

مجموعه "روشن تر از خاموشی" به روشی کلاسیک به ترسیم زندگی این دانشمند گرانقدر از دوران کودکی تا پایان عمر پرداخت . رشد و نمو او در دامان خانواده ای اهل فضل و ادب ، دوران نوجوانی و جوانی و آشنایی و تلمذ در محضر بزرگانی چون شیخ بهائی ، مهاجرت به اصفهان ، فراخوانده شدنش به دربار شاه عباس صفوی، تدریس ، تالیف و در نهایت فوت او در مقاطع مختلف و به تفصیل به قلم شیوای فتحی و تصویرسازی زیبای او مصور شد.

در دوران جواني, صدرالمتالهين جوان با شيخ بهايي آشنا گرديد كه سنگ بناي شخصيت علمي و اخلاقي ملاصدرا توسط اين دانشمند جهانديده كم نظير بنا نهاده شد. و تكميل اين بناي معنوي را استاد ديگرش دانشمند سترگ، استاد علوم ديني و الهي و معارف حقيقي و اصول يقيني سيدامير محمد باقر بن شمس الدين مشهور به ميرداماد عهده دار شد که این دو مقطع به دقت و ظرافت و تمهیدات دراماتیک به خوبی در " روشن تر از خاموشی" ترسیم شده بود.

صدرالمتالهين؛ حكيم خانه به دوشي بود كه به جرم آزادگي روح و فكر مجبور شد تا از پايتخت و پايتخت نشينان روي گرداند. وي در مقدمه ی كتاب اسفار دلايل بيزاري خود را از جاهلان فرزانه نماي زمان خود و عزلت و تصوف خويش را در كهك (روستايي دورافتاده در سي كيلومتري شهر مقدس قم) بيان داشته است.پس از بازگشت به شيراز شهرت صدراي شيرازي عالم گير شده بود و طالبان حكمت از نواحي و اطراف براي درك فيض به حضورش مي شتافتند. او خود در مقدمه اسفار مي گويد: «..... بتدريج آنچه در خود اندوخته بودم همچون آبشاري خروشان فرود آمد و چون دريايي پر موج در منظر جويندگان و پويندگان قرار گرفت.»

حسن فتحي با ساخت سريال "روشن تر از خاموشي" و محور قرار دادن زندگي ملاصدرا، همچنین بخشي از تاريخ ايران را كه همزمان بود با دوره زندگي ملاصدرا به نمايش گذاشت و حتی می توان گفت در بخش هایی نوع حكومت شاه عباس از زندگي ملاصدرا پررنگ تر شد که بنا بر ثقیل بودن نوع نگاه فلسفی ملاصدرا به اقتضای ضرورریات دراماتیک جزو ملزومات این مجموعه بود.

نکته جالب توجه دیگر ، انتخاب و چینش بازیگران این سریال بود انتخاب حسین یاری در نقش ملاصدرا ، کتایون ریاحی همسر وی و محمود پاک نیت به نقش شاه عباس به عنوان 3 رکن اصلی پیش برنده این قصه گزینشی هوشمندانه و دقیق بود همچنین تعمد فتحی در به کار گیری لهجه های مختلف در این اثر علاوه بر اینکه فضای کار را برای بیننده عام قدری سهل الهضم تر می کرد استعاره ای بود از تعلق بزرگان و دانشمندان به جای جای خاک سرزمین مادری ستارگانی که وجودشان برای تمامی آحاد با هر خاستگاه فرهنگی و اجتماعی منشاء خیر و انذار است.

اهمیت شخصیت ملاصدرا در این است که توانسته میان فلسفه این 2 شخصیت پیوندی برقرار کند و در نهایت موفق به ایجاد مکتبی با نام " حکمت متعالیه" می شود.

درسریال " روشن تر از خاموشی" حسین یاری ایفاگر نقش ملاصدرا بود . وی در کنار کتایون ریاحی، محمود پاک نیت ، علی نصیریان ، محمد علی کشاورز ، جمشیدمشایخی ، علی سلیمانی ، رسول نجفیان ، ژاله علو و... نقش های اصلی این سریال را ایفا کردند.

"روشن تر از خاموشی" به تهیه کنندگی حسن بشکوفه در مرکز سیمافیلم تولید و در سال 1381 از شبکه یک سیما پخش شد.

بشکوفه درباره روند تولید این مجموعه در آن سال ها می گوید: " روشن تر از خاموشی" نقطه عطفی در کارنامه کاری من محسوب می شود این اثر به زندگی یکی از بزرگترین علمای شیعه می پردازد و حاصل 3 سال تحقیق و پژوهش حسن فتحی به عنوان سناریست و کارگردان این سریال است.

زندگی ملاصدرای شیرازی در همه زوایا اعم از زندگی شخصی ، مطالعاتی ، تربیت شاگردان ، حوزه تالیف و نحوه برخورد با حکومت وقت دارای پیچیدگی های بسیاری است که در این سریال سعی شد تا با دراماتیزه کردن این روند ، قصه برای مخاطب عام قبال فهم باشد و در عین حال با فلسفه وی نیز آشنا شود.

همچنین مجید میرفخرایی طراح صحنه و لباس " روشن تر از خاموشی" نیز از این سریال به عنوان یکی از بهترین آثار تاریخی تلویزیون یاد کرده و اذعان می دارد: ساخت اثر نمایشی در خصوص زندگی فلاسفه بسیار دشوار است اما حسن فتحی به خوبی از عهده این مهم بر آمد.

من طراحی هنری دو مجموعه " روشن تر از خاموشی" و " آشیانه سیمرغ " که به زندگی شیخ بهائی می پرداخت و هر دو از محصولات مرکزسیمافیلم بودند را بر عهده داشتم و خوشبختانه با توجه به اینکه هر دوشخصیت در زمان صفویه زندگی می کردند و بناهای مربوط به این دوران به ویژه در شهر اصفهان همچنان استوار و پابرجاست کار ما را به عنوان گروه طراحی هنری این دو اثر به خصوص سریال "روشن تر از خاموشی" آسان تر می کرد.

نقطه عطف دیگراین مجموعه ورود جلوه های ویژه بصری به طور جدی از طریق این سریال به تلویزیون بود . چنان که ما به مدد تکنیک ها و افکت های کامپیوتری بخش هایی را به کاخ ها اضافه کردیم همچنین چند برابر کردن جمعیت در صحنه های رزم و جنگ تقریبا می توان گفت برای نخستین بار در "روشن تر از خاموشی" اتفاق افتاد.
اما در عین حال فضاهای بکر و ناب نیز به طراحی صحنه مجموعه کمک بسیاری کرد همچون نقاشی های چهل ستون و همچنین سردر بازار اصفهان.

وی تصریح می کند: حسن فتحی زحمت مضاعفی برای ساخت این مجموعه کشید زیرا فهم کردن زبان فلسفه برای مخاطب عام کار بسیار دشواری است و طبیعتا حمایت های مرکز سیمافیلم نیز در این زمینه موثر بود و مجموعه ای از بهترین های بازیگری در سینما و تلویزیون و اساتید این فن در ساخت این مجموعه گرد هم آمدند.
ترسیم زندگی شخصی ملاصدرا در کنار زندگی اجتماعی و سیاسی او از دیگر مقاطعی بود که در " روشن تر از خاموشی" به آن به خوبی پرداخته شده بود.

علی سلیمانی که در این مجموعه نقش ملا شمس گیلانی از هم درسان ملاصدرا را ایفا کرده بود نیز در این زمینه می گوید حسن فتحی کارگردانی است که در عین صاحب سبک بودن جنس کارش در هر کاری با اثر دیگرش متفاوت است و او در این سریال ظرافت هایی را لحاظ کرد که به زیبایی دیده شد چنان که بعد از گذشت بیش از 10 سال ساخت این سریال در گفت وگو با سایر بازیگران به ویژه حسین یاری خاطرات این مجموعه را مرور می کنیم.

شمس گیلانی با وجود اینکه طلبه و یکی از هم درسان محمد بود اما بیشتر در زندگی خصوصی او حضور داشت و فتحی از طریق اطرافیان او لایه های پنهان زندگی و روابط عاطفیش را ترسیم می کرد . همچنین از خلال این اثر مقطعی از حکمرانی سیاسی حکومت صفویه نیز برای مخاطب مرور شد.

مرکز سیمافیلم با استمرار ساخت آثار متعدد در خصوص زندگی مشاهیر تاریخ ایران و اسلام همواره بر یکی از رسالت های اصلی خود که شناساندن زوایای مغفول مانده این بزرگان به نسل حاضر است تاکید می کند و امتداد این مسیر در سال 91 با زندگینامه استاد علی اکبر صنعتی است.

 باتشکر از آقای سید سجاد حسینی عزیز